काठमाडौं । यही जुन १३ को मध्यरातीमा इजरायलले इरानमाथि हवाई र ड्रोन माअक्रमण गरेपछि दुई देशबीच युद्ध चर्किएको छ । दुई देशबीच लगातार मिसाइल आक्रमण भैरहँदा आफूलाई संसारकै शक्तिशाली ठान्ने अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानलाई परमाणु हतियार नष्ट गर्न वार्ताका लागि तयार हुन धम्की दिइरहेका छन् । 

इजरायलले आक्रमण जारी राखेको अवस्थामा आफूहरु वार्तामा नबस्ने भन्दै इरानले पनि इजरायलको जवाफ दिइरहेको छ । ट्रम्पले भने निरन्तर रुपमा टेलिफोन र सामाजिक सञ्जालमार्फत् इरानलाई वार्ताका लागि तयार रहन धम्की दिइरुहेका थिए । 

केही दिन अघि उनले सबैलाई इरानको राजधानी तेहरान खाली गर्न चेतावनी दिएको थिए । उनको यस्तो चेतावनीकाबीच अमेरिकाले पनि इरानमाथि आक्रण गर्ने आशंका गरिएको थियो । नभन्दै ट्रम्पले गए राती इरानका फेर्दासहित तीन वटै आणविक केन्द्रमा बमवर्षा गराएका छन् । 

अमेरिकाले परमाणु उर्जा केन्द्रमा आक्रमण गरेपछि इरानी आणविक उर्जा संगठनले अमेरिकाले हिंस्रक आक्रमण गरेको भन्दै निन्दा गरेको छ । अमेरिकाले अन्तर्राष्ट्रिय कानूनको खुल्ला उल्लंघन गरेको इरानले बताएको छ ।

इरानी सञ्चार माध्यमका अनुसार इरानले आफ्नो आणविक कार्यक्रमलाई कहिल्यै नरोक्ने बताएको छ भने अन्तर्राष्ट्रिय समुदायलाई इरानको समर्थन गर्न र अमेरिकी आक्रणको निन्दा गर्न आह्वान गरेको छ ।

इरान–इजरायल युद्ध चर्किरहेका बेला इरानको आणविक केन्द्रमा अमेरिकाले आक्रमण गरेसँगै दुई देशबीचको युद्धले नयाँ मोड लिने संकेत गरेको छ भने मध्यपूर्वमा तनाव चुलिएको छ । 

९ दिनदेखि जारी इजरायल–इरान युद्धहुनुको मुख्यकारण मानिएको इरानका तीनवटा प्रमाणु उर्जा केन्द्र निकै चर्चामा छन् । पटक–पटक इजरायल मिसाईल प्रहार गरिएका ति प्रमाणु केन्द्रलाई ध्वस्त गर्ने क्षमता अमेरिकासंग मात्रै रहेको छ ।

हिजो मात्रै अमेरिकाले ती तीन केन्द्रहरूलाई ध्वस्त गर्न बस्टर बम खसालेको छ । अमेरिकाले बस्टर बम खसालेका इरानका  प्रमाणु केन्द्र (जसको बारेमा निकै कम जानिकारी छ) नतान्ज , फेर्दो र स्फहानको बारेमा प्रस्तुत गरेका छौँ ।

नतान्ज 

जारी इजरायल–इरान युद्धमा इजरायलले पटक–पटक नतान्जमा हमला गर्‍यो । अझ भर्खरै अमेरिकाले बस्टर बमबाट ध्वस्त गरेको भनेर दाबी गरिएको छ । तर के कति क्षति भयो आधिकारिक पुष्टि हुन भने बाँकी रहेको छ । इरानको नतान्ज Natanj प्रमाणु केन्द्र इरानको राजधानी तेहरान भन्दा २ सय किलोमिटर दक्षिणमा अवस्थित रहेको छ ।  यो ४०–६० मिटर गहिराईमा अवस्थित रहेको भनिन्छ । यस प्रमाणु केन्द्रको खुलासा सन् २००२ मा भएको थियो ।

विश्लेषकहरूका अनुसार यहाँ युरेनियम प्रशोधनका लागि प्रयोग हुने केन्द्रवर्ती मेसिनहरू (centrifuge) तयार पार्ने र असेंबल गर्ने काम हुन्छ, जुन प्रविधिले युरेनियमलाई आणविक इन्धनमा रूपान्तरण गर्छ।

यहाँ इरानले युरेनियमलाई ६० प्रतिशत शुद्धतासम्म प्रशोधित गरिरहेको थियो । अन्तर्राष्ट्रिय आणविक ऊर्जा एजेन्सी (IAEA) का अनुसार हतियारमा प्रयोग हुने युरेनियमलाई ९० प्रतिशत शुद्धतासम्म प्रशोधित गर्नुपर्ने हुन्छ ।

फेर्दो 

अति गोप्य र कडा सुरक्षा व्यवस्था गरिएको मानीएको फेर्दो आणविक केन्द्रको बारेमा उति जानकारी उपलब्ध छैन ।  यद्यपि यो इरानको पवित्र शहर कुमका पहाडहरूको विचमा अवस्थित छ ।

फेर्दोको मुख्य स्थान जमिनको सतहबाट लगभग ८० देखि ९० मिटर (२६२ देखि २९५ फिट) गहिराइमा रहेको अनुमान गरिएको छ । ८०–९० मिटर गहिराईमा रहेकैकारण इजरायलको हवाई आक्रमणबाट यो केन्द्रलाई नष्ट गर्न निकै कठिन छ । यसलाई नष्ट गर्न सक्ने बम बस्टर बम अमेरिकासँग मात्रै रहेको छ ।

सिएनएनले उल्लेख गरे अनुसा IAEA (International Atomic Energy Agency) रिपोर्टअनुसार, इरानले ६०% शुद्धतासम्म युरेनियम प्रशोधन गर्ने काम फोर्दो इन्धन प्रशोधन केन्द्र (Fordow Fuel Enrichment Plant) मा तीव्र बनाएको छ। विशेषज्ञ र IAEA का अनुसार, अहिले यो सुविधामा २७ हजार वटा सेन्ट्रीफ्युज मेसिनहरू (centrifuges) रहेका छन् ।

इस्फहान

इस्फहान इरानको केन्द्रीय भागमा अवस्थित शहर हो र यो देशको सबैभन्दा ठूलो आणविक अनुसन्धान केन्द्रका रूपमा रहेको छ । सिएनेनका अनुसार यो प्रमाणु अनुसन्धान केन्द्र सु चीनको सहयोगमा निर्माण भएको थियो । यो सन् १९८४ मा सञ्चालनमा आएको हो।

इस्फहानमा करिब तीन हजार वैज्ञानिकहरू कार्यरत छन् र यो स्थानलाई इरानको आणविक कार्यक्रमको मुख्य केन्द्र भएको अनुमान गरिएको छ। यस केन्द्रमा चीनबाट उपलब्ध तीनवटा साना अनुसन्धान रिएक्टरहरू सञ्चालनमा छन् । जहाँ  एक रूपान्तरण केन्द्र, इन्धन उत्पादन केन्द्र र जिरकोनियम आवरण उत्पादन केन्द्र लगायत  अन्य थुप्रै प्रयोगशालाहरू तथा सुविधाहरू पनि सञ्चालनमा रहेका छन् ।

(सिएनएनसहित विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमको सहयोगमा तयार पारिएको)